การบริโภคนมให้เหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย
บทบาทของนมต่อสุขภาพในแต่ละช่วงวัย
ในความคุ้นเคยของใครหลายคน เมื่อวัยเด็กเรามักจะถูกสอนให้บริโภคนมเป็นประจำ เพื่อการเจริญเติบโตของร่างกาย แต่ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ “การดื่มนม” และ “บทบาทของนมต่อสุขภาพ” นั้นเปลี่ยนแปลงไปตามความรู้ทางวิทยาศาสตร์ โภชนาการ และวิวัฒนาการทางวัฒนธรรมของมนุษย์อยู่เสมอ นมก็ไม่ใช่เพียงเครื่องดื่มสำหรับเด็กอีกต่อไป แต่เป็นสิ่งที่มีประโยชน์กับทุกช่วงวัย หากเลือกรับประทานให้เหมาะสมกับสภาพร่างกายนมในธรรมชาติและการย่อยแลคโตสของมนุษย์
นมเป็นอาหารที่ธรรมชาติสร้างขึ้นเพื่อเลี้ยงลูกอ่อนของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมรวมถึงมนุษย์ โดยเด็กทารกจะได้รับสารอาหารจากนมแม่เป็นหลักในช่วงต้นของชีวิต อย่างไรก็ตาม สำหรับมนุษย์ยุคโบราณ การดื่มนมจากสัตว์อื่นหลังจากพ้นวัยทารกไม่ใช่เรื่องปกติ เนื่องจากเมื่อมนุษย์หย่านม ร่างกายจะลดการผลิตเอนไซม์ lactase ซึ่งทำหน้าที่ย่อยน้ำตาลแลคโตสในนม ทำให้ผู้ใหญ่จำนวนมากมีอาการท้องเสียหรือท้องอืดเมื่อดื่มนมจุดเริ่มต้นของการบริโภคนมในประวัติศาสตร์มนุษย์
มนุษย์เริ่มดื่มนมจากสัตว์ในยุคหินใหม่ (8,000–10,000 ปีก่อน) ซึ่งเป็นยุคที่มนุษย์เริ่มทำปศุสัตว์ โดยเริ่มจากอารยธรรมเมโสโปเตเมียและอารยธรรมทิเบต ก่อนจะกระจายไปยัง ทวีปยุโรป, แอฟริกา, ตะวันออกกลาง และเอเชียใต้ โดยในช่วงแรก มนุษย์นิยมนำน้ำนมมาทำชีสและโยเกิร์ต นอกจากจะเป็นการถนอมอาหารแล้ว ยังช่วยลดปริมาณแลคโตส และทำให้ผู้ใหญ่สามารถบริโภคได้ง่ายขึ้นอีกด้วยวิวัฒนาการของมนุษย์กับการย่อยนม
อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไป ร่างกายของมนุษย์ในพื้นที่เหล่านี้ ซึ่งมีการบริโภคน้ำนมจากสัตว์มาหลายชั่วอายุคน และต้องเอาชีวิตรอดจากจากสภาพอากาศและโรคภัย ก็มีวิวัฒนาการให้สามารถย่อยน้ำตาลแลคโตสได้ตลอดชีวิต สิ่งนี้เป็นจุดเริ่มต้นให้การบริโภคน้ำนมจากสัตว์กลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอาหารในที่สุด และกลายมาเป็นหนึ่งในอาหารหลักเมื่อเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ ที่มีการพาสเจอร์ไรซ์นมเพื่อความปลอดภัยแล้วการรณรงค์ดื่มนมในศตวรรษที่ 20
ภาพจำของนมที่เป็นเครื่องดื่มสำหรับเด็กและวัยรุ่นนั้นเกิดขึ้นในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ประเทศที่มีอิทธิพลอย่างสหรัฐอเมริกาและสหราชอาณาจักร เริ่มมีการรณรงค์ให้เด็กดื่มนม เนื่องจากในหลายประเทศพบโรคขาดสารอาหารในเด็กมากขึ้น นมวัวนั้นอุดมไปด้วยโปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุ ที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของเด็ก เสริมสร้างกล้ามเนื้อและกระดูก นอกจากนี้ยังเป็นที่รู้กันดีว่าแคลเซียมในน้ำนมช่วยเพิ่มส่วนสูงให้เด็กได้มาก และยังช่วยป้องกันโรคกระดูกพรุนในอนาคตได้อีกด้วยแนวทางการเลือกบริโภคนมให้เหมาะสม
แม้ว่านมจะมีบทบาทมากที่สุดในช่วงวัยเด็กจนถึงวัยรุ่นที่ร่างกายมนุษย์กำลังเติบโตอย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม สารอาหารน้ำนมยังสามารถสร้างประโยชน์ต่อร่างกายสำหรับคนทุกวัย ในปัจจุบันมีทางเลือกในการบริโภคนมมากขึ้น แนวทางในการบริโภคนมสำหรับแต่ละช่วงวัยจึงชัดเจนขึ้น
เด็กแรกเกิด - 12 เดือน : เด็กทารกมีความจำเป็นที่จะต้องบริโภคนมแม่เป็นอันดับแรก เนื่องจากในน้ำนมแม่นั้นมีสารอาหาร และมีภูมิคุ้มกันต่าง ๆ สามารถหาได้เฉพาะจากนมแม่เท่านั้น ทั้งยังเหมาะระบบย่อยอาหารของเด็กทารกที่ยังไม่สมบูรณ์ โดย 6 เดือนแรกควรดื่มเฉพาะนมแม่ จากนั้นจึงสามารถให้อาหารเสริมร่วมด้วยได้ การบริโภคนมวัวในวัยทารกอาจทำให้ระบบย่อยอาหารมีปัญหา สารอาหารบางชนิดไม่ครบถ้วน และสารอาหารบางชนิดอาจมีมากเกินกว่าที่ร่างกายทารกจะรับไหว
วัยเด็ก อายุ 1 - 12 ปี : เป็นวัยที่ร่างกายเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว สารอาหารจากน้ำนมมีผลอย่างมากต่อการสร้างกล้ามเนื้อและกระดูก รวมไปถึงการพัฒนาสมอง วัยเด็กเป็นวัยที่ยังสามารถบริโภคน้ำนมเต็มมันเนยได้ เนื่องจากไขมันในนมวัวก็มีความสำคัญต่อพัฒนาการของร่างกายเช่นเดียวกัน อย่างไรก็ตามก็ควรเป็นน้ำนมรสจืด เพราะการได้รับน้ำตาลมากเกินไปก็ไม่เป็นผลดีต่อสุขภาพของเด็กเช่นกัน โดยเด็กควรได้รับนมวัวปริมาณ 1-2 แก้วต่อวัน สามารถทดแทนด้วยผลิตนมรูปแบบอื่นได้ เช่น ชีส และโยเกิร์ต
วัยรุ่น อายุ 13-19 ปี : นอกจากกล้ามเนื้อและกระดูกที่ยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่องแล้ว วัยรุ่นยังเป็นวัยที่มีการพัฒนาของฮอร์โมนอีกด้วย ซึ่งโปรตีนจากนมวัวจะช่วยส่งเสริมการทำงานของฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโต รวมไปถึงการควบคุมอินซูลินที่ช่วยเผาผลาญพลังงานจากน้ำตาลอีกด้วย อย่างไรก็ตาม วัยรุ่นเป็นวัยที่ควรระวังปริมาณไขมันที่ได้รับ การบริโภคนมพร่องมันเนยจึงเป็นทางเลือกที่ดีสำหรับวัยรุ่น นอกจากนี้วัยรุ่นหลายคนโดยเฉพาะชาวเอเชีย มักเริ่มพบอาการ lactose intolorence หรือไม่สามารถย่อยแลคโตสในนมได้ ซึ่งในปัจจุบันมีนมวัวชนิด lactose-free วางจำหน่ายอย่างแพร่หลาย เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการบริโภคนมวัว
วัยผู้ใหญ่ : แม้ว่าแคลเซียมจะไม่มีผลด้านความสูงต่อผู้ใหญ่ที่ร่างกายเจริญเติบโตอย่างเต็มที่ แต่ยังคงมีประโยชน์ในการรักษามวลกระดูกให้แข็งแรงและไม่พรุนก่อนเวลาอันควร โปรตีนก็ยังเป็นสิ่งที่ร่างกายจำเป็นจะต้องได้รับเป็นประจำทุกวันเพื่อรักษาร่างกาย ซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ และเป็นพลังงานในแต่ละวัน ซึ่งนมและผลิตภัณฑ์จากนมสามารถเติมเต็มสารอาหารที่ขาดไปในแต่ละวันได้เป็นอย่างดี โดยต้องไม่ลืมที่จะควบคุมปริมาณของไขมันและน้ำตาลที่ได้รับ และคำนึงถึงระบบย่อยอาหารให้เหมาะสมกับแต่ละคน นอกจากนม lactose-free แล้ว นมจากพืชก็ยังเป็นตัวเลือกที่ได้รับความนิยม อย่างไรก็ตาม นมจากพืชก็ยังมีสารอาหารที่ไม่เทียบเท่านมวัว และอาจต้องหาสารอาหารเพิ่มจากแหล่งอื่นให้เพียงพอ
ผู้สูงอายุ : วัยชราเป็นวัยที่ต้องคำนึงถึงปริมาณไขมันและน้ำตาลมากที่สุด หากต้องการรับประทานนมควรจะต้องเป็นนมพร่องไขมัน โปรตีนและแคลเซียมในนมยังมีส่วนช่วยในการป้องกันภาวะกระดูกพรุนและการสูญสลายของกล้ามเนื้อ ซึ่งกล้ามเนื้อที่ยังแข็งแรงจะช่วยลดความเสี่ยงของการหกล้มในผู้สูงอายุอีกด้วย
