ความหมายที่ซ่อนอยู่ในธรรมเนียมเล็ก ๆ ของวันตรุษจีน

ตรุษจีนเป็นหนึ่งในเทศกาลที่มีความสำคัญอย่างมากของชาวจีน และชุมชนชาวจีนทั่วโลก โดยภาพจำของเทศกาลนี้มักเชื่อมโยงกับสีแดง ซองอั่งเปา การไหว้บรรพบุรุษ อาหารมงคล และบรรยากาศการเฉลิมฉลองที่คึกคัก

อย่างไรก็ตามกิจกรรม และพิธีกรรมที่คุ้นตาเหล่านี้ ล้วนแฝงไว้ด้วยรายละเอียดทางวัฒนธรรม ความเชื่อ และคติชีวิตอันลึกซึ้งที่สืบทอดต่อกันมาอย่างยาวนาน ในบทความนี้ริมปิงจะพาทุกท่านไปทำความเข้าใจ รายละเอียดเล็ก ๆ ของเทศกาลนี้กันค่ะ

ในวัฒนธรรมจีน เทศกาลตรุษจีนไม่ได้หมายถึงแค่การเปลี่ยนปีตามปฏิทิน แต่คือการ “รีเซ็ต” ชีวิตในหลายมิติ ทั้งด้านจิตใจ ครอบครัว และโชคชะตา ดังนั้นการเตรียมตัวก่อนตรุษจีนจึงมีความสำคัญไม่แพ้วันเฉลิมฉลอง เพราะเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนจะจัดการกับอดีต เพื่อเปิดพื้นที่ให้กับอนาคตทำไมต้องทำความสะอาดบ้านก่อนตรุษจีน ?

หนึ่งในกิจกรรมสำคัญก่อนวันตรุษจีนคือ “การทำความสะอาดบ้านครั้งใหญ่” หรือที่เรียกกันว่า 大扫除 (ต้าเส่าจู๋) ซึ่งหลายคนอาจมองว่าเป็นเพียงการเตรียมบ้านให้พร้อมสำหรับรับแขก แต่ในความเป็นจริง การทำความสะอาดบ้านมีความหมายเชิงสัญลักษณ์ที่ลึกซึ้งกว่านั้น

ตามความเชื่อดั้งเดิมของชาวจีน ฝุ่น คราบสกปรก และสิ่งของที่ชำรุด เป็นตัวแทนของเคราะห์ร้าย ความอับโชค และพลังงานด้านลบที่สะสมมาตลอดปี ดังนั้นการทำความสะอาดก่อนวันปีใหม่จึงเปรียบเสมือนการ “กวาดเอาโชคร้ายออกไปจากชีวิต” เพื่อเตรียมรับความเป็นสิริมงคลในปีใหม่

นอกจากนี้การจัดบ้านให้เป็นระเบียบยังสะท้อนแนวคิดเรื่องฮวงจุ้ย ซึ่งเชื่อว่าการไหลเวียนของพลังงานจะส่งผลต่อสุขภาพ ความสัมพันธ์ และความสำเร็จของผู้อยู่อาศัย บ้านที่สะอาด โปร่ง และเป็นระเบียบ จึงถูกมองว่าเอื้อต่อการไหลเวียนของพลังงานดี

 

ทำไมวันแรกของตรุษจีนจึงไม่ควรกวาดบ้าน

ชาวจีนเชื่อว่าวันแรกของปีใหม่เป็นช่วงเวลาที่โชคลาภ ความมั่งคั่ง และสิ่งดี ๆ จะก้าวเข้ามาสู่บ้านเรือน ดังนั้นการกวาดบ้านในวันนี้จึงถูกมองว่าเป็นการ “กวาดโชคออกไป” โดยไม่รู้ตัว ด้วยเหตุนี้หลายครอบครัวจึงนิยมทำความสะอาดบ้านให้เรียบร้อยก่อนถึงวันตรุษจีน และในวันแรกของปีใหม่จะหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่สื่อถึงการทิ้ง การขจัด หรือการทำลาย ไม่ว่าจะเป็นการกวาดบ้าน การซักผ้า หรือการทิ้งขยะ เพื่อเป็นการรักษาโชคลาภ และพลังดีไว้กับบ้าน และครอบครัว

 

ทำไมต้องใส่เสื้อผ้าสีแดงในช่วงตรุษจีน

สีแดงเป็นสีที่โดดเด่น และเป็นสัญลักษณ์สำคัญที่สุดของเทศกาลตรุษจีน ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า โคมไฟ กระดาษตัด หรือซองอั่งเปา ซึ่งสีแดงไม่ได้ถูกเลือกเพียงเพราะความสวยงาม แต่มีรากฐานมาจากตำนาน และความเชื่อโบราณ

ตามตำนานจีน สัตว์ร้ายชื่อ “เหนียน” (年) จะออกมาอาละวาดในช่วงปลายปี ทำลายพืชผล และคุกคามผู้คน ชาวบ้านค้นพบว่า เหนียนกลัวสีแดง เสียงดัง และไฟ จึงใช้ผ้าสีแดง จุดประทัด และแขวนโคมไฟเพื่อขับไล่มันออกไป ตำนานนี้กลายเป็นรากฐานของการใช้สีแดงในช่วงเทศกาลตรุษจีน

นอกจากนี้ในทฤษฎีปัญจธาตุของจีน สีแดงยังเป็นตัวแทนของ “ธาตุไฟ” ซึ่งสื่อถึงความสว่างไสว ความร้อนแรง และพลังอำนาจ ดังนั้นการสวมใส่เสื้อผ้าสีแดงจึงเป็นการเติมพลังงานให้กับร่างกาย ช่วยให้ผู้สวมใส่รู้สึกกระปรี้กระเปร่า และมีความมั่นใจในการเริ่มต้นปีใหม่

 

ซองอั่งเปาไม่ได้ให้แค่ “เงิน” แต่ให้ “คำอวยพร”

ซองอั่งเปา หรือ 红包 (หงเปา) ถือเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของเทศกาลตรุษจีนที่เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก โดยหลายคนอาจเข้าใจว่าอั่งเปาเป็นเพียงการมอบเงินให้แก่เด็ก ๆ หรือผู้อ่อนวัยกว่า แต่ในความเป็นจริง ความหมายของสิ่งที่อยู่ภายในซองนั้นมีคุณค่ามากกว่า “จำนวนเงิน”

อั่งเปาเป็นตัวแทนของคำอวยพร ความปรารถนาดี และการส่งต่อพลังบวกจากผู้ให้สู่ผู้รับ สีแดงของซองสะท้อนถึงความเป็นมงคล ความโชคดี และความคุ้มครอง ส่วนเงินที่อยู่ภายในทำหน้าที่เป็นเพียงสื่อกลางของความหมายเหล่านี้ เป็นการแสดงความห่วงใย และความหวังดีที่มอบให้กันในช่วงเริ่มต้นปีใหม่อย่างมีความหมาย

กฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับซองอั่งเปา

จำนวนเงิน : ควรเป็นจำนวนคู่ เพราะเลขคู่นำโชค ยกเว้นเลข 4 ที่ต้องหลีกเลี่ยงเพราะออกเสียงคล้าย “ความตาย” (死 - sǐ) เลขมงคล ได้แก่ 6 (แทนความราบรื่น) และ 8 (แทนความมั่งคั่ง) จำนวนเงินที่นิยม เช่น 88, 168, 188, 888 ล้วนมีความหมายด้านบวก

ธนบัตรใหม่ : เงินในซองควรเป็นธนบัตรใหม่ เพื่อสื่อถึง “การเริ่มต้นใหม่” และความเคารพต่อผู้รับ หลายคนจะไปธนาคารแลกธนบัตรใหม่เป็นการพิเศษก่อนตรุษจีน

การมอบ และรับ : ต้องใช้สองมือทั้งตอนให้ และตอนรับ เพื่อแสดงความเคารพ และไม่ควรเปิดซองหน้าผู้ให้ เพราะถือว่าไม่สุภาพ และเป็นการเน้นที่เงินมากเกินไป แทนที่จะชื่นชมความปรารถนาดีที่อยู่เบื้องหลัง

คำอวยพรประกอบ : เมื่อมอบซองอั่งเปา ผู้ให้มักจะกล่าวคำอวยพรมงคล เช่น “恭喜发财” (Gōngxǐ fācái - ขอให้ร่ำรวย) “身体健康” (Shēntǐ jiànkāng - ขอให้มีสุขภาพแข็งแรง) หรือ “学业进步” (Xuéyè jìnbù - ขอให้เรียนก้าวหน้า) สำหรับเด็ก